YATAKLI TEDAVİ KURUMLARINDA KAN GÜVENLİĞİNİ SAĞLAMANIN KLİNİK, ORGANİZASYONEL VE METODOLOJİK BOYUTLARI   

YATAKLI TEDAVİ KURUMLARINDA KAN GÜVENLİĞİNİ SAĞLAMANIN KLİNİK, ORGANİZASYONEL VE METODOLOJİK BOYUTLARI  

*Şehriban SERBEST

*Acıbadem Sağlık Grubu Hemşirelik Gelişim Müdürü

 Hastane Transfüzyon Kurulu (HTK)

TC Sağlık Bakanlığı Eylül, 1997 tarih ve 17728 sayılı genelgesi ile kan ve kan ürünlerinin kullanımı alanında çalışmalar yapmak, uygulamaların geliştirilmesini sağlamak ve karşılaşılan sorunları çözmek amacıyla hastane transfüzyon komitelerinin kurulması gerekliliği belirtilmiştir.

 HTK Neden Kurulmalı?

1.Kan ve kan ürünlerinin temini, kan kompenentlerinin hazırlanma oranları, kanın saklanma ve kullanım güvenliği konularında hastane politikası oluşturmak,

2.Kan ve kan ürünlerinin kullanıldığı tüm olgularda transfüzyon endikasyonunu değerlendirmek,

3.Hasta ihtiyacını karşılama konusunda kan merkezinin yeterliliğini değerlendirmek,

4.Kan ve kan ürünlerine bağlı transfüzyon reaksiyonlarını değerlendirmek amacıyla kurulmalıdır.

 Çalışma Esasları ve Görevleri

Hastanede transfüzyon pratiğinin tüm yönleri transfüzyon komitesi tarafından gözden geçirilmeli, politikalar oluşturulmalı ve denetlenmelidir.

1-Komite, kuruluşunu takiben, hastanedeki mevcut kan ve kan ürünleri kullanım durumunu irdelemeli ve mevcut verilere göre çalışma stratejileri ve öncelikli girişimleri belirlemelidir.

2-Transfüzyon uygulamalarının denetlenmesi için kriterler geliştirilmelidir.

3- Kan merkezinin istatistik raporları gözden geçirilip analiz edilmelidir.

4-Güvenli transfüzyonu sağlamak amacıyla

a-Kan gruplaması, cross-match, antikor tarama ve tanımlama çalışmalarında kullanılan yöntemler,

b-Transfüzyonla bulaşan infeksiyonları önlemeye yönelik testlerde kullanılan yöntemler,

c- Kan ve Kan Komponentlerinin hazırlama tekniklerini ve hastanede kullanım oranları irdelenerek uygun politikalar oluşturulmalıdır.

5- Hastanede gözlenen transfüzyon reaksiyonları değerlendirilmeli, önlemeye yönelik tedbirler alınmalıdır.

6-Kan ve Kan Ürünleri kullanım durumu değerlendirilmeli, bu hasta bakımının kalitesini artıracak şekilde düzenlenmelidir.

7- Kan merkezinin, kan temini, kan alma, kan hazırlama ve kan işleme konularında yeterli ve güvenli çalışmasını sağlamak için gerekli personel ve ekipman durumu değerlendirilmeli ve eksiklerin giderilmesine yönelik çalışmalar yapılmalıdır.

8-Transfüzyon yapılan servislerde işlemlerin tespit edilen standartlara uygun yapılıp yapılmadığı düzenli aralıklarla denetlenmelidir.

9-Problem oluştuğu gözlenen konularda denetleme tekrarlanmalı ve iyi yönde gelişmeler takip edilmelidir.

10-Hastane personelinin transfüzyon pratiği konusunda eğitilmesi sağlanmalı, hizmet içi eğitimin sürekliliği takip edilmelidir.

11-Kalite güvencesi konusunda gerekli olan durumlarda hastanenin diğer komite ve komisyonlarına tavsiyelerde bulunmalıdır.

Komite, yılda en az 4 kez, gerektiğinde daha sık toplanmalı, toplantılardan hastane personeli haberdar edilmeli, toplantıda alınan kararlar karar defterine kaydedilmeli ve raporlar hastane personeline sunulmalıdır. 

 Kuruluşu

Hastane yönetimi, kan merkezi ve kan ürünleri kullanılan tüm bölümler hastane transfüzyon komitesinde temsil edilmelidir.

1-Hastane başhekimi veya görevlendireceği bir başhekim yardımcısı komitede bulunmalıdır.

2-Kan merkezinden sorumlu doktor mutlaka komitenin üyesi olmalıdır.

3-Cerrahi, anesteziyoloji, dahiliye, pediatri, kadın hastalıkları ve doğum bölümlerinin temsilcileri ile eğer hastanede mevcut ise hematoloji, onkoloji, yenidoğan ünitesi, ortopedi, nefroloji (hemodiyaliz), kardiyovasküler cerrahi, kan merkezi laboratuvar uzmanı komitede yer almalıdır,

4-Yoğun transfüzyon yapan servisler ile kan merkezinden birer temsilci hemşire, istatistikler ve kayıtlar önem taşıyacağından bir istatistik veya arşiv görevlisi komitede bulunmalıdır.

5-Uzman sayısının bu yapılanmaya yeterli olmadığı hastanelerde bu konuda ilgi, istek ve bilgi birikimine sahip uzmanlar komiteyi oluşturmalıdır.

6-Konuya ilgi duyan sağlık personelinin toplantılara katılmasına izin verilmelidir.

Hastanenin kan kullanım politikasında doğrudan etkin olan kan merkezi sorumlu doktoru komitenin mutlak üyesi olmalıdır. Ancak başkan olması zorunlu değildir. Hastanede hematoloji uzmanı var ise, hematoloji uzmanının başkan olması tercih edilmelidir.

 ASG’de Hastane Transfüzyon Kurulu ve Öneriler

SK-GT-16 numaralı görev tanımı formu ile “Transfüzyon Kurulu Görev Tanımı”, 18.03.2004’de yürürlüğe girmiştir ve 8 maddeden oluşan bir görev tanımı vardır.

Amaç Acıbadem Sağlık Grubu’nda (ASG) hizmet verilen hastalara uygulanacak tedavilerin eksiksiz ve zamanında yapılması için kan ve kan ürünleri transfüzyonuyla ilgili yöntemleri belirlemektir. 

Yapılanlar

      HTK Görev Tanımı

      Kan transfüzyonu bilgilendirilmiş onam formu

      Kan ve kan ürünü bağış formu

      Kan ve kan ürünleri transfüzyon izlem formu

      Kan ve kan ürünleri uygulanması prosedürü

      Kalite Departmanı-HTK

      Kan İstasyonları

      Kanın klinikte doğru kullanımı

      Çalışanların eğitimi

      IV Team oluşturulması.

 IV Team

1 Sorumlu hemşire, 1 ekip lideri olmak üzere toplam 11 hemşireden oluşmaktadır. Tüm ekip üyeleri kan ve kan ürünlerinin transfüzyonu ve kan alma eğitimlerine katılmıştır. Görev alanları genel olarak Kardiyovasküler Cerrahi Yoğun Bakım ve Ameliyathane’ye kan transferi Genel Yoğun Bakım, Kardiyovasküler Cerrahi Servis, Yatan Hasta Katları, Doğumhane bölümlerinde ise kan transfüzyonu ve örnek alma işlemlerini içerir.

Hedefe Ulaşmak için Yapılacaklar

      Eğitim ve yetiştirme

      Kalitenin sürekli geliştirilmesi

      Kan komponentlerinde kanıta dayalı kullanımın sağlanması

      Klinik rehber oluşturulması 

Kan ve Kan Ürünleri Kullanımı Gerekliliği Açısından Klinisyen Tarafından Düşünülmesi Gereken Faktörler

      Amacım ne?

      Kan kaybını azaltabilir miyim?

      Transfüzyondan başka alternatifim var mı?

      Transfüzyon endikasyonu için spesifik klinik / laboratuar bulgu var mı?

      Transfüzyonun yararı zararından fazla mı?

      Kan ürünü zamanında bulunmazsa ne yaparım?

      Hastaya transfüzyonla HIV, Hepatit, Sifiliz vb bulaştırma riski nedir?

      Transfüzyonu izleyip gerektiğinde müdahale edebilecek eğitimli personel var mı?

      Kan istem formu ve hasta takip kartına neden transfüzyon kararı aldığımı kaydettim mi?

      Hastayla aynı şartlar altında ben ya da çocuğum olsaydı transfüzyon kararını kabul eder miydim?

Transfüzyon Kararı

      Hastada gerçekten transfüzyon endikasyonu var mı ?

      İhtiyaç duyulan komponent hangisi ?

      Kaç ünite transfüzyon yapılmalıdır?

      Kan ürününün hastaya yararları ve zararları ne olacaktır ?

Kan gereksinimini öngörmek gereklidir. Modern kan transfüzyon tedavisinde amaç öncelikle eksikleri yerine koymaktır, etkili kan transfüzyon tedavisi kan komponentlerinin kullanılmasıyla olmaktadır.

KKÜ Uygulanmasında Öneriler

      Ortak dil oluşturulması (Kan ve Kan Ürünlerinin Uygulanması Prosedürü),

      Hekim tarafından KKÜ isteğinin tıbbi kayıtlara geçmesi (Kan Bankası İstek Formu),

      Sözel veya telefonla KKÜ isteğinde: sözel istem gerekleri, hekim adı, soyadı, istemin alındığı tarih, saat, hemşire adı, soyadı, imza belirtilmesi,

      Hastadan onam alınması (Bilgilendirilmiş Onam Formu)

 Bilgilendirilmiş Onam

      Kan ve kan ürünleri uygulamasının amaçları, yararları, olası risk ve komplikasyonları, enfeksiyon dahil olmak üzere bazı hastalıklara yol açabileceği açıklanmalı ve hasta ve yakınlarının soruları yanıtlanmalıdır.

KKÜ uygulanması:

Kan ve Kan Ürünleri Transfüzyonu İzlem Formu ile hasta izlenmelidir.

      Transfüzyonun ilk 15 dakikası olası transfüzyon reaksiyonları açısından yavaş verilmeli, 15 dakika sonra transfüzyon hızı ayarlanmalıdır.

      Belirli aralıklarla vital bulgular izlenmelidir.

      Her iki ünitede veya her dört saatte bir set değiştirilmelidir,

      Uygun infüzyon hızı ile uygun kan filtreleri kullanılmalıdır.

Transfüzyon Reaksiyonlarında

      KKÜ Transfüzyonunun ilk 5-10 dakikası yavaş yapılmalı

      Transfüzyon reaksiyonları bilinmeli, doğru tanımlanmalı, tedavi edilmeli, kaydedilmelidir,

      Transfüzyon reaksiyonları ve hatalar “Hasta Güvenliği Kurulu”na bildirilmelidir (kök neden analizi, kalite iyileştirme çalışması yapılmalıdır). Bildirimde amaç yeni hataların ortaya çıkmasını engellemektir.

SORUMLULUKLAR (Hekim, Hemşire, Eğitimciler)

·      Testleri uygun kanı kan merkezinden temin etmek.

·      Etiket bilgilerini kontrol etmek (Hasta adı, kan grubu, cross-match sonucu vs).

·      Uygun transfüzyon setini seçmek ve kullanmak.

·      Transfüzyon sırasında hastayı izlemek.

·      Transfüzyon reaksiyonlarını rapor etmek, hasta kayıtlarına işlemek ve incelemelere yardımcı olmak.

·      Kan veya kan ürünü ile transfüzyonun seyri konusunda tüm bilgileri hasta kayıtlarına geçirmek.

·      Çalışanların eğitimi.

Kaynaklar

  1. Bayık M., Uluhan R., Acar N., Öztürk G., Kılıç B., Altunay H., Masatlı R., editörler.: Kan Merkezleri ve Transfüzyon Derneği Eğitim Seminerleri, Eğitim Dizisi:1, İstanbul, 2005.
  2. Ar C., Bilgen H., Utku T., çeviri editörleri.: Kanın Klinik Kullanımı El Kitabı, İstanbul, 2005
  3. Kan ve Kan Ürünleri Kanunu, http://rega.basbakanlik.gov.tr (01.03.2007).