Kritik düşünme en genel anlamıyla “kişinin beynini kullanma sanatı” olarak ifade edilebilir. Kendi yaşamımızı kolaylaştırma anlamında ya da karşılaştığımız problemleri çözme anlamında kritik düşünmeye yaklaştığımız zaman olay biraz daha anlam kazanmaktadır. Kişi zamanla kendi yetenekleri ölçüsünde zihinsel süreçlerini ve akıl yürütme yollarını / bunları denetleme araçlarını ortaya çıkardığı ve kullandığı ölçüde kritik düşünme yetisini gerçekleştirmiş sayılacaktır.

Kritik düşünme; hemşirelere her koşulda hastaların ihtiyaçlarını karşılayabilme daha yüksek ve kaliteli sonuçlara götürecek alternatif yolları bulabilmesini sağlar. Verilen görevi değerlendirerek, anlayarak, sorgulayarak bilinçli düşünerek uygulayabilme becerisi kazandırır. Hemşirenin bilişsel becerileri arasında: bilgi, araştırma, ayırma, analiz etme, bilgiyi aktarma, öngörme, standartları uygulama ve mantıklı neden bulma yer almaktadır. Kritik düşünme becerisi yaş, eğitim, bilişsel ve felsefik süreçlerin tamamından etkilenir. Kritik düşünme kabiliyeti motivasyon, azim, tarafsızlık, dikkatli düşünme ve özenme gibi özellikleri de beraberinde getirir.

Kritik düşünebilme o kişinin bilgilerinin bir dayanağı olduğunu, kanıtları analiz etme ve değerlendirme yetisi olduğunu gösterir.

Klinikte karar verme özellikle diğer çalışanlarla olan kişisel ilişkilerden, hasta durumundan, kaynak imkanından, bilgi ve deneyimden etkilenir. Bunların içinde hemşirelerin çabuk karar verme, karmaşık durumlarla baş etme, bariz ipuçlarını yakalayabilme ve bilgi edinme becerilerine en geniş katkıyı deneyim unsuru sağlamaktadır. Klinikte çalışanlar hastalarının ihtiyaçlarını ve kaygılarını anlayabilmelerine olanak sağlayacak özellikleri ve becerileri geliştirmelidirler. Bu beceri, alışkanlık ve diğer düşünme özellikleri okulda, toplum yaşantısı içinde yaşam boyunca gelişir ve şekillenir.

Eleştirel düşünme hemşirelik eğitiminde elli yıldan fazla bir süredir çok önemli bir beceri olarak vurgulanmaktadır. Gittikçe artan hasta bağımlılığı, karmaşık bakım gereksinimleri ve sağlık alanında artan araştırmalar düşünsel becerileri zorunlu kılmaktadır. Kritik düşünme bilgiyi uygulamayı, hasta sorunlarını tanımlamayı, klinik kararları ve aksiyonları içine alır ve olumlu hasta sonuçlarını doğurur. Bağımsız düşünme, entelektüel merak, cesaret, tevazu, empati, dürüstlük, azim ve açık fikirlilik becerileri dahil tüm kritik düşünme becerileri eğitimciler tarafından verilebilir.

Ulusal Hemşirelik Akreditasyon Komisyonu (NLNAC) tanımına göre kritik düşünme, hem gerçeklere hem de inanışlara dayanan bilginin toplanması, değerlendirilmesi, sunulması, sonuçların oluşturulması, analiz ve müzakere edilmesi sürecidir. Kritik düşünme hemşirelikte etik, teşhis ve tedavi unsurlarını ve araştırmalarını içeren klinik kararlarda kendini gösterir.

Amerikan Hemşireler Koleji Derneği bu kavramları daha da ilerleterek kritik düşünmeyi üniversite hemşirelik eğitiminin temeline oturtarak aşağıdaki gibi tanımlamıştır. Eleştirel düşünme, bağımsız ve bağımlı değişkenleri göz önüne alarak karar almanın altını çizer. Eleştirel düşünme, akıl yürütme, sezgi, uygulama, analiz, sentez, yorumlama, çıkarsama, tüme varım, sorgulama ve yaratıcılığı içerir.

Bu konuyla ilgili eğitimlerin ve etik deneyimlerin aşağıdaki şekilde aktarılması gerektiği önerilmektedir;

• Uygun etik tabanlı hemşirelik modelleri ve teorileri kullanın.
   
• Uygulamalarınızın temeli için hemşirelik ve bilimle ilgili bilgileri temel alan araştırmalar yapın, girişimlerinizi kanıta dayandırın.
   
• Klinik muhakeme ve karar verme becerilerini kullanın
   
• Profesyonel uygulamalarınızda yansıtıcı ve işbirlikçi diyaloglar kullanın

• Problem çözmede yaratıcılığı kullanın.

Kaynak : Patricia E. Benner, Ph.D., R.N., F.A.A.N., Molly Sutphen, Ph.D., and Ronda G. Hughes, Ph.D., M.H.S., R.N. (2008) Clinical Reasoning, Decisionmaking, and Action: Thinking Critically and Clinically.Patient Safety and Quality: An Evidence-Based Handbook for Nurses.AHRQ Publication No. 08-0043, US , 1-18.

Çeviren: İfaket Aydın