Dünya’daki teknolojik gelişmeler ile birlikte sağlık alanında büyük değişim yaşanmış, bu sebeple de teknolojinin kullanımı ve gelişimi son yıllarda önemli ölçüde artmıştır (1,2). Özellikle COVID-19 pandemisi sonrasında uzaktan sağlık hizmetlerinin yaygınlaşması, hemşirelerin teknoloji kullanımını mesleki uygulamalarının ayrılmaz bir parçası hâline getirmiştir (1,3). Teknolojideki bu gelişim, sağlık sisteminde yer alan hemşirelerin, hemşirelik bakım ve tedavi alanında etkili, kaliteli bakım vermek için teknolojiyi kullanmalarını, bu alandaki gelişimleri takip etmelerini sağlamaktadır (4). Hemşirelik uygulamalarında; hastaların günlük yaşam aktivitelerinin desteklenmesi, hastalara eğitim verilmesi ve sağlık hizmetlerine erişimin sağlanması, hemşirelik bakımının planlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi süreçlerinde önemli değişikliklere ve hemşirelerin teknoloji ve bilişim kullanımına yönelik bilgi, tutum, farkındalık ve hazıroluşluk düzeyleri, teknolojinin hemşirelik ve hasta üzerindeki etkisinin belirlenmesine neden olmuştur (3,4,5). Bununla birlikte hemşirelik mesleğinde teknolojik cihazlar, uzaktan hasta takip ve izleme sistemleri, elektronik sağlık kayıtları, giyilebilir teknoloji, robot teknolojisi ve derin öğrenmeyle yapay zekâ hemşirelik bakımının daha verimli ve etkili olmasını desteklemektedir. Teknoloji kullanımı, hemşirenin iş yükünü azaltmakta, hastayla ilgili bilgiye erişimini kolaylaştırmakta ve hasta güvenliğini arttırmaktadır. Hasta izlemi, veri yönetimi, tedavi uygulamaları ve günlük bakım hizmetlerinde teknolojik araçların kullanımı, hemşirelik uygulamalarında önemli kolaylıklar sağlamasının yanı sıra, detaylı hasta bakımı gerektiren durumlarda da hemşirelerin rolünün önemini korumaktadır (4,6). Teknolojik gelişme sonucunda hemşirelik mesleğinin yapı ve organizasyonunda değişimler meydana gelmiştir (1,7). Bu sebeple teletıp ve telebakım teknolojileri gibi teknolojiler, hemşirelerin hastalarının vücutlarını uzaktan incelemelerine imkan tanımaktadır. Ayrıca hemşireler e-posta veya SMS ile tedavi programlarını hatırlatmak için hastalarla doğrudan iletişime geçebilmektedir (7).
Elektronik sağlık kayıtları (ESK), hasta bilgilerinin güvenli ve hızlı biçimde yönetilmesini sağlayarak bakımın sürekliliğini desteklemekte, hasta bakımını standardize eden formlar aracılığıyla bakım planı yazma yükünü hafifletmekte, hataları azaltmakta ve veri kaybını önlemekte, hemşirelerin hasta ile ilgili karar verme süreçlerini kolaylaştırmakta ve tüm sağlık çalışanlarına doğru bilgi aktarımını sağlamaktadır (4,8). Ayrıca ESK, reçete ve randevuların elektronik ortamda yönetilmesi, hastaların tetkiklerinin istenmesi ve bu tetkiklerin takibinin yapılması, hastaların kullandığı ilaçlar ve alerji bilgilerine ulaşılması, özellikle acil durumlarda hasta dosyalarının hızlı bir şekilde görüntülenmesi gibi olanaklar da sağlamaktadır (1,2,4). Güncel araştırmalar, ESK kullanımının ilaç hatalarını azalttığını, klinik karar verme süreçlerini kolaylaştırdığını ve ekip içi ve ekipler arası iletişim hatalarını azaltarak hasta güvenliğini arttırdığı göstermektedir (8,9). Bununla birlikte sistemlerin kullanıcı dostu olmaması ve dokümantasyon yükünün artması hemşirelerin iş doyumunu olumsuz etkileyebilmekte, EKS’de hastalara ait çok bilgiyi kaydedildiğinden hasta bilgilerinin gizliliğinin korunması, hasta özerkliği ve mahremiyeti gibi alanlarda etik kaygılar yaratabilmektedir (6,8).
Tele-hemşirelik uygulamaları son yıllarda kronik hastalık yönetimi, evde bakım ve hasta eğitiminde önemli bir araç hâline gelmiştir. Özellikle hipertansiyon, diyabet ve kalp yetersizliği gibi kronik hastalıkların izleminde tele-sağlık uygulamalarının hasta memnuniyetini ve tedaviye uyumu artırdığı bildirilmektedir (10). Ayrıca tele-hemşirelik, kırsal bölgelerde yaşayan bireylerin sağlık hizmetlerine erişimini kolaylaştırarak sağlık hizmetlerinde eşitliğin geliştirilmesine katkı sağlamakta, bireyin gereksinimine uygun bakım verilmesini sağlayarak bakımın kalitesini artırmaktadır (6).
Yapay zekâ (YZ) teknolojileri de hemşirelik uygulamalarında giderek daha fazla kullanılmaktadır. Özellikle bakım verilen bireyin verilerinin dijital ortama aktarılması, yaşamsal bulguların ölçümü ve analizinin otomatik hale getirilmesini sağlamaktadır (6). Ayrıca klinik karar destek sistemleri sayesinde hasta verileri analiz edilerek erken risk belirleme, düşme riski değerlendirmesi ve sepsis gibi kritik durumların erken tanılanması mümkün olmaktadır. Yapay zekâ, hemşirelerin teknik işlerini kolaylaştırabilir. Bununla birlikte yapay zekâ sistemlerinin hemşirelerin klinik kararlarının yerine geçmediği, yalnızca karar verme sürecini desteklediği vurgulanmaktadır. Ayrıca algoritmik yanlılık, veri gizliliği ve etik sorumluluklar yapay zekâ kullanımında dikkat edilmesi gereken önemli konular arasında yer almaktadır (11).
Mobil sağlık (mHealth) uygulamaları ise bireylerin öz bakım becerilerini geliştirmekte ve hemşire-hasta iletişimini güçlendirmektedir. Mobil uygulamalar aracılığıyla ilaç hatırlatma, semptom takibi, fiziksel aktivite izlemi ve uzaktan danışmanlık hizmetleri sunulabilmektedir. Araştırmalar, mobil sağlık uygulamalarının kronik hastalıklarda tedaviye uyumu ve yaşam kalitesi ile hasta güvenliğini artırdığını göstermektedir (7,12). Mobil uygulamalar, tıbbi cihazlar ve sensörler sayesinde hastaların yaşamsal bulguları sürekli takip edilerek olası riskler önceden tespit edilebilmekte ve hemşire hastasına daha hızlı müdahale edebilmektedir (6,7,13).
Hemşirelik eğitiminde de dijital dönüşüm dikkat çekmektedir. Sanal gerçeklik, artırılmış gerçeklik ve yüksek gerçeklikli simülasyon uygulamaları öğrencilerin klinik beceri, eleştirel düşünme ve karar verme yetkinliklerini geliştirmektedir. Özellikle hasta güvenliğini riske atmadan uygulama yapabilme olanağı sunması nedeniyle simülasyon temelli eğitimler günümüzde hemşirelik eğitim programlarının temel bileşenlerinden biri hâline gelmiştir (14).
Sonuç olarak güncel literatür, dijital teknolojilerin hemşirelik bakımının kalitesini artırdığını, hasta güvenliğini desteklediğini ve sağlık hizmetlerinin etkinliğini geliştirdiğini, hemşirelerin iş yükünü azalttığını ve özellikle kronik hastalıkların yönetimini kolaylaştırdığını göstermektedir. Bununla birlikte teknolojinin başarılı şekilde uygulanabilmesi için hemşirelerin dijital okuryazarlık düzeylerinin artırılması, sürekli hizmet içi eğitimlerin planlanması, etik ilkelerin gözetilmesi ve güçlü teknolojik altyapının oluşturulması gerekmektedir. Gelecekte yapay zekâ, büyük veri analitiği ve uzaktan bakım sistemlerinin hemşirelik uygulamalarında daha yaygın kullanılması beklenmektedir.
KAYNAKLAR
- Özel, G., & Aba, Y. A. (2023). Teknolojinin görünmeyen yüzü: Hemşirelik mesleğinde teknostres. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(2), 258-274. https://izlik.org/JA67DG52AU.
- Çobanoğlu, A., & Oğuzhan, H. (2023). Hemşirelikte teknolojinin gelişimi ve mesleğin geleceğine etkileri. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 6(2), 114-122. https://doi.org/10.54189/hbd.1036888.
- Booth, R. G., Strudwick, G., McBride, S., O’Connor, S., & Solano López, A. L. (2021). How the nursing profession should adapt for a digital future. BMJ, 373, 1190. doi: 1136/bmj.n1190.
- Konukbay, D., Efe, M., & Yıldız, D. (2020). Teknolojinin hemşirelik mesleğine yansıması: Sistematik derleme. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 2 (3), 175-182. https://doi.org/10.48071/sbuhemsirelik.700870.
- Aytur, T., & Kantek, F. (2020). Türkiye’de hemşirelik ve teknoloji alanında yapılan çalışmaların incelenmesi. Uluslararası Sağlık Yönetimi ve Stratejileri Araştırma Dergisi, 6(3), 395-410. https://izlik.org/JA79ZU28DM.
- Eyiler, E., Yangın, H. ve Boz, İ. (2025). “Hemşirelik bakımında teknolojik yeterlik kuramı”: Bir orta düzey kuram. Akdeniz Hemşirelik Dergisi, 3(3), 118-126. https://doi.org/10.59398/ahd.1538278.
- Eyiler, E. (2025). Hemşirelik bakımında teknolojinin farmakon etkisi. Türk Hemşireler Derneği Dergisi, 6(3), 217-227. https://doi.org/10.70479/thdd.1653902.
- McBride, S., & Tietze, M. (2023). Nursing informatics for the advanced practice nurse: Patient safety, quality, outcomes, and interprofessionalism, 4th Edition, 978-0-8261-6784-2(eBook). doi: 10.1891/9780826167842.
- Machon, M., Knighten, L. M., & Sohal, J. (2020). Improving clinical communication and collaboration through technology: A benefits analysis for nurse leaders. Nurse Leader, 18(5), 481-486. doi.org/10.1016/j.mnl.2020.06.003.
- World Health Organization. (2021). Global strategy on digital health 2020–2025. Erişim adresi: https://www.who.int/publications/i/item/9789240020924.
- Ronquillo, C. E., Peltonen, L. M., Pruinelli, L., Chu, C. H., Bakken, S., Beduschi, A., Cato, K., & Topaz, M. (2021). rtificial intelligence in nursing: Priorities and opportunities from an international invitational think-tank of the Nursing and Artificial Intelligence Leadership Collaborative. J Adv Nurs, 77(9):3707–3717. doi: 10.1111/jan.1485.
- Maramis, C., Chouvarda, I., & Maglaveras, N. (2022). Mobile health applications for chronic disease management: Current evidence and future perspectives. Healthcare, 10(8), 1468.
- Rony, M. K. K., Parvin, M. R., Wahiduzzaman, M., Debnath, M., Bala, S. D., & Kayesh, I. (2024). “I Wonder if my Years of Training and Expertise Will be Devalued by Machines”: Concerns About the Replacement of Medical Professionals by Artificial Intelligence. SAGE Open Nursing, 10:1-17. doi: 1177/23779608241245220.
- Foronda, C., Fernandez-Burgos, M., Nadeau, C., Kelley, C. N., & Henry, M. N. (2020). Virtual Simulation in Nursing Education: A Systematic Review Spanning 1996 to 2018. Simulation in Healthcare, 15(1), 46–54. doi: 10.109.
Yazarlar:
Acıbadem Bodrum Hastanesi
Eğitim ve Gelişim Hemşiresi
İlknur Dayanç
Acıbadem Bodrum Hastanesi
Acil Servis Hemşiresi
Sema Nur Gürel