- Kuduz insanlık tarihinin en eski hastalıklarından biri olan, ensefalit tablosu meydana getiren, memelilerde görülen ve hayatı tehdit eden viral, zoonotik bir hastalıktır. Etkeni Lyssavirus genusundan Rhabdoviridae ailesinden olan nörotropik bir virüstür (1,2).
- Kuduz belirtilerinin başladıktan sonra neredeyse %100 ölümcül olduğu, ancak temas sonrası aşı ile tamamen önlenebileceği bildirilmiştir (1,3).
- Kuduz virüsü tüm memelilere bulaşabilir ve merkezi sinir sistemini tutarak ölümcül ensefalopatiye yol açabilir (3).
- İnsanlara bulaşan vakaların yaklaşık %99’undan köpekler sorumludur (3,4).
- Dünya genelinde her yıl yaklaşık 60.000 kişi kuduz nedeniyle hayatını kaybetmektedir (3,5).
- Kuduzdan ölenlerin yaklaşık %40’ı 15 yaş altındaki çocuklardır (3,5).
- Türkiye’de kuduzun hâlâ endemik kabul edildiği ve yılda ortalama 250 bin kuduz riskli temas bildirilmiştir (6,7).
- Türkiye’de riskli temasların önemli bir kısmının köpekler ve kedilerden kaynaklandığını açıklanmıştır (7).
- Kuduz riskli temasların en sık yaz ve sonbahar aylarında görüldüğü belirlenmiştir (1,6).
- Temas sonrası ilk 24 saat içinde sağlık kuruluşuna başvurmak hayat kurtarıcıdır (3).
- Hastaların temas sonrası etkin yara bakımı ve zamanında uygun kuduz profilaksisi yönünden değerlendirilmesi, kuduz açısından %100 koruyucu olmaktadır (1).
- Kuduzda en önemli korunma yöntemi evcil hayvanların aşılanmasıdır (1).
- Kuduz riskli teması olan herkese, erken dönemde temas sonrası profilaksi uygulayarak uygun dozda kuduz aşısı yapılması ve gerekli durumlarda kuduz immünoglobulini tedaviye eklenmesi hastalığın gelişmesini neredeyse tamamen engellenmektedir (1,3).
- İnsan kuduz vakalarının ortaya çıkmasının başlıca nedeni aşıda gecikme, yetersiz doz veya yanlış yara bakımıdır (2,3).
- Kuduzun kuluçka süresi genellikle 14–90 gün olsa da çok nadir durumlarda yıllar sonra bile ortaya çıkabilmektedir (3).
- Kuduz ilerlediğinde “hidrofobi” geliştiğini; bu durumun su korkusundan çok yutkunma sırasında oluşan ağrılı kas spazmlarına bağlı olduğu belirlenmiştir (3).
- Kuduz konusunda toplum için bilgi sağlayacak olan sağlık çalışanlarının bilgi düzeylerinin yeterli olmaması bireylerin önlem ve tedavi alma süreçlerini etkileyebilir (2).
- Aynı zamanda kuduza ilişkin farklı ülkelerde yapılan çalışmalarda farkındalığın ve bilgi düzeyinin çok düşük olduğunu saptanmıştır (2).
KAYNAKLAR
- Aydın, N.N., Aydın, M. (2024). Kuduz riskli hayvan teması olan hastaların değerlendirilmesi. Sağlık Bilimlerinde Değer, 14(1), 54–59.
- Küçükkendirci, H., Hacılar, E., Cüce Mermer, B.N. (2024). Bir Üniversite Hastanesinde Çalışan Sağlık Çalışanlarının Kuduz Hakkında Bilgi ve Davranışlarının Değerlendirilmesi. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 6 (3), 583-595.
- Saka G. Kuduz. Ceylan A, editör. Halk Sağlığı Yaklaşımı ile İhmal Edilmiş Tropikal Hastalıklar. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2024. p.56-60.
- Aldaş, Ş., Özgökçe Özmen, B. (2024). Hayvan ısırığı ve kuduz riskli teması olan çocukların değerlendirilmesi: Tek merkez deneyimi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 17(2), 271–277.
- Kirgil, BN, Akça, H. ve Kurt, AN (2025). Çocuk Acil Servisinde Kuduz Profilaksisi Yapılan Hastaların Değerlendirilmesi. Türk Tıp Dergisi, 10(3), 87-91.
- Şevik, K., Erbağcı, E., Kılıç Tekin, M. (2024). Bir yıl içerisindeki kuduz riskli temasların değerlendirilmesi: Doğu Anadolu’dan tek merkez retrospektif çalışma. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 21(3), 382–386.
- Özsemerci, H.A., Söğüt, Ö., Ümit, T.B., Ergenç, H., Çakmak, S. (2023). Acil servise başvuran kuduz riskli temas vakalarının değerlendirilmesi: İki yıllık kesitsel inceleme. Türkiye Klinikleri Journal of Medical Sciences, 43(1), 1–7.
- https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/dokumanlar-zoonotik.html erişim tarihi:22.04.2026
Hazırlayan : Hem. Tarık Kurt
Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi
Kat Ekip Lideri