Herpes Zoster (Zona) Hakkında Bunları Biliyor Musunuz?

1. Herpes Zoster (HZ) veya Zona, Varisella Zoster Virüsünün (VZV) yeniden aktifleşmesi sonucu oluşur ve tipik olarak akut, ağrılı bir dermatomal döküntü şeklinde ortaya çıkar (1).
2. Herpes Zoster, her yaşta görülebilmesine rağmen, hastalığın sıklığı hücresel ve humoral immünitenin azalmasına bağlı olarak yaşla birlikte artar (1,2).
3. Hastalık genellikle vücudun sadece tek tarafında ve belirli bir sinir dağılımı (dermatom) boyunca gelişip; papülo-veziküler kutanöz döküntü ile karakterizedir (4).
4. Mevsimsel değişikliklerin Herpes Zoster sıklığına olan etkisi hem ultraviyole ışınlarının hem soğuk havanın bağışıklığı baskılamasına bağlanmıştır (2).
5. Herpes Zoster tanısı konulan bireylerde akut ağrılı dermatomal döküntü görülür ve bu da uzun süreli sinir ağrısı (postherpetik nevralji, PHN) gibi bir dizi komplikasyona yol açabilir ve bazı durumlarda inme veya körlüğe neden olabilir (1).
6. Herpes Zoster, dermatomal yerleşimli bir hastalık olup genellikle yerleşimi tek taraflıdır. En sık yerleştiği dermatom torakal bölgedir (2).
7. En sık tetikleyen faktörlerden biri stres iken altta yatan diyabet, tansiyon, kalp hastalığı, malignite, enfeksiyonlar gibi sistemik hastalıkların varlığı da Herpes Zoster riskini artırır (2).
8. Zona sonrası gelişen postherpetik nevralji, döküntü iyileştikten sonra aylarca hatta yıllarca sürebilen kronik sinir ağrısıdır ve yaşam kalitesini ciddi biçimde düşürmektedir (1).
9. Postherpetik nevralji riski yaşla birlikte arttığını ve özellikle 60 yaş üzeri hastalarda daha sık görülmektedir (1).
10. Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde (kanser, HIV, organ nakli, immünsüpresif tedavi vb.) zonanın daha ağır seyrettiği ve yaygın tutulum gösterdiği saptamıştır [1,2,3).
11. Çocuklarda nadir görülmekte; ancak görüldüğünde çoğu zaman erişkinlere göre daha hafif seyretmekte ve komplikasyon oranı da düşük olmaktadır (3).
12. Çocuk ve genç hastalarda stres, travma, viral enfeksiyonlar ve güneş maruziyeti ve bağışıklık sistemini zayıflatan durumların tetikleyici olmaktadır (4).
13. Zona nüksü için bilinen risk faktörleri arasında bağışıklık sistemi baskılanmış durum, kadın cinsiyeti, aile öyküsü ve diyabet gibi eşlik eden hastalıklar yer almaktadır (5).
14. Erken dönemde başlanan antiviral tedavi hastalığın süresini kısaltmakta ve komplikasyon gelişme riskini azaltmaktadır (1).
15. Zonanın, özellikle yaşlı bireylerde günlük yaşam aktivitelerini, uyku düzenini ve psikolojik durumu ciddi biçimde olumsuz etkileyebileceği bildirilmiştir (1).
16. Herpes zoster aşısı, yaşlılarda ve bağışıklık sistemi zayıf bireylerde hastalığın görülme sıklığını ve postherpetik nevralji riskini anlamlı ölçüde azaltmaktadır (6).

 

Soru 1: Herpes Zoster (Zona) hastalığından korunmada aşılamanın rolü nedir?

 Cevap: Aşılama, Herpes Zoster’den korunmada en önemli yöntemlerden biridir. Suçiçeği (varisella) aşısının, hastalığın görülme oranını düşürdüğü ve aşılanmış çocuklarda Herpes Zoster’in %79 daha az gözlendiği bildirilmiştir. Ayrıca, hastalığın atipik ve yaygın seyredebileceği bağışıklık sistemi baskılanmış (immünsupresif) hasta gruplarına zona aşısı yapılması mutlaka önerilmektedir. Günümüzde bu amaçla kullanılan “zoster, pürifiye antijen” (örneğin Shingrix) içerikli aşılar mevcuttur. Hastalığı geçiren bireylere de döküntüleri tamamen iyileştikten sonra tekrarı önlemek adına zona aşısı olması tavsiye edilmektedir.

 

Soru 2: Türkiye’de Herpes Zoster riskini azaltmaya da yardımcı olan suçiçeği aşısı hangi yaşta uygulanmaktadır?

 Cevap: Suçiçeği aşısı, Türkiye’de 2013 yılında ulusal aşı takvimine dahil edilmiştir ve çocuklara bir yaşında, tek doz halinde uygulanmaktadır. Bu erken dönem aşılama, hücresel bağışıklığı destekleyerek ilerleyen yaşlarda virüsün reaktivasyon riskini azaltmaya yardımcı olmaktadır.

 

Soru 3: Aşı dışında, Zona atağını önlemek için günlük hayatta hangi tetikleyici faktörlerden kaçınılmalıdır?

Cevap: Hastalıktan korunmak için virüsün yeniden aktif hale gelmesini (reaktivasyonunu) sağlayan tetikleyicilerden uzak durmak büyük önem taşır. En sık karşılaşılan tetikleyici faktör emosyonel strestir. Stresin hücresel bağışıklığı zayıflatarak hastalığın ortaya çıkmasına neden olduğu düşünülmektedir. Bunun yanı sıra; yoğun güneş ışığına (ultraviyole radyasyona) maruz kalmak, aşırı yorgunluk, fiziksel travmalar ve ateşli hastalıklar da bağışıklığı baskılayabildiği için bu tür durumlardan kaçınmak önemli birer korunma adımıdır.

 

KAYNAKLAR

1. Badur, S., Şenol, E., Azap, A., Yeşiloğlu, C., Özakay, A., Öztürk, S., Guzman-Holst, A. (2023). Herpes zoster burden of disease and clinical management in Turkey: A comprehensive literature review. Infectious Diseases and Therapy, 12(8), 1937–1954.
2. Etgü, F. 2023). Herpes Zoster tanısıyla takıp edilen hastaların demografik ve klinik özelliklerinin değerlendirilmesi. Ege Tıp Dergisi, 62 (3): 449-456.
3. Hizmali, L. (2023). Herpes zoster (zona zoster). In M. G. Kurtoğlu & A. A. Biten (Eds.), Human herpes virüsler Ankara: Türkiye Klinikleri, 109-120.
4. Kalaycı, B. N. (2022). Çocukluk çağı herpes zosterde predispozan faktörler ve klinik özellikler: Retrospektif bir çalışma. Ege Tıp Dergisi, 61(3), 417–424.
5. Parikh, P., Mareen Spence, O., Giannelos, N., Kaan, I. (2024). Herpes Zoster Recurrence: A Narrative Review of the Literature. Dermatol Ther (Heidelb), 14:569–592 .
6. Özen M. (2025). Varisella zoster ve herpes zoster aşıları. Tekiner A.Ş., Editör. Aşılar ve Aşı Uygulamaları. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri, 79-85.

 

Hazırlayan: Hem. Ceren Yıldırım

Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi

9.Kat Karma Servis