Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Hakkında Bunları Biliyor Musunuz?

• Sağlıklı yaşam biçimi davranışları; sağlık sorumluluğu, kendini gerçekleştirme, kişiler arası ilişkiler, stres yönetimi, beslenme ve fiziksel aktivite davranışlarını içermektedir (1,2).
• Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını tutum haline getirebilen birey, sağlığını koruyabildiği gibi herhangi bir hastalık halinde hastalığın etkilerini azaltarak yeniden sağlığına kavuşabilmektedir (2).
• Sağlıklı yaşam biçimi davranışları dünya çapında mortalite ve morbiditenin önde gelen nedenlerinden bulaşıcı olmayan hastalıkların görülme sıklığını etkili bir şekilde azaltmakta ve bu hastalıklarla ilişkili ölüm riskini de düşürmektedir (3,4).
• Dünya Sağlık Örgütü, az gelişmiş/gelişmekte olan ülkelerde ölümlerin %40-50’sinin gelişmiş ülkelerde ise %70-80’inin, sağlığı tehdit eden davranışlarla ilişkili olduğunu bildirmektedir (5).
• Kendini sağlıklı olarak algılayan ve eğitimli olan bireylerin farkındalık düzeylerinin daha yüksek olması nedeniyle doğru beslenme ve fiziksel aktivite alışkanlıklarını devam ettirmeye istekli olmalarından sağlıklı bir yaşam tarzına yönelik değişiklikler yapma konusunda daha motive oldukları belirtilmiştir (4).
• Yapılan bir çalışmada da öz yeterlilik duygusu ve iç kontrol düzeyi daha yüksek olan hemşirelerin daha sağlıklı davranışlar sergilediklerini belirtmişlerdir (1,6).
• Yetersiz uyku, kötü beslenme alışkanlıkları, sigara, yetersiz fiziksel aktivite, stres yönetimi ve başa çıkma stratejileri gibi sağlığı geliştirici davranışlarının zayıf olduğunu göstermektedir (5).
• Sağlık çalışanlarında sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına ilişkin yapılan araştırmalarda en düşük puanların fiziksel aktivite alt boyutu olduğu görülmektedir (5,7).
• Son yıllarda, teknolojik gelişmelere paralel olarak sağlık alanında da önemli ilerlemeler kaydedilmesi ve birçok hastalığın tedavi edilebilmesiyle yaşam süresi uzamış ve insanlar kronik hastalıklarla daha uzun süre birlikte yaşamaya başlamıştır. İletişimin artması ve internetin yaygın kullanılması ile birlikte de insanlar doktora başvurmadan önce hastalıkları ile ilgili pek çok bilgiye ulaşabilmektedir (8).
• Yapılan çalışmalarda sosyal görünüş kaygısı yaşayan kadınların beden imajı ile ilgili memnuniyetsizliğine bağlı olarak düzensiz yeme davranışı, aşırı egzersiz, yönetilemeyen stres-anksiyete varlığı ve sigara tüketimi gibi sağlıksız yaşam davranışlarını gösterdikleri ifade edilmektedir (9,10,11).
• Kadınların erkeklere oranla daha fazla sağlık sorumluluğu davranışı sergiledikleri görülmektedir (12).
• Gıda okuryazarlığının sağlık üzerinde koruyucu bir etkisi olabileceğine ve gıda okuryazarlığı sağlıklı yaşam biçimi davranışının %9,9’unu açıkladığına dair önemli araştırma sonuçları bulunmaktadır (13).
• Sağlık çalışanlarının, kendilerinden hizmet alan bireylere etkin bir şekilde hizmet verebilmeleri için öncelikle kendi sağlıklarını en üst düzeyde tutmaları, sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını yaşam süreçlerine dâhil ederek rol model olmaları ve böylece hizmet verdikleri grupları olumlu yönde etkilemeleri önemlidir (1,14).
• Hastaların yaşam tarzı değişikliklerini iyileştirmede, sağlıklı davranışlarını geliştirmede, kardiyovasküler risk faktörlerini azaltmada, hipertansiyon yönetiminde mobil sağlık ve teletıp uygulamalarının hemşireler tarafından eğitim ve danışmanlık süreçlerinde yaygın olarak kullanılmasının risk faktörlerini azaltmada etkili bir araç olduğu kanıtlanmıştır (15,16).

 

KAYNAKLAR

1. Türkmen, A. S. (2023). The Relationship between Nurses’ Healthy Lifestyle Behaviors and Health Locus of Control. Scıentıfıc And Academıc Research (ISSN: 2980-308X), 2(1), 72-79.
2. Karagöz, Ş., Çetinkaya, F. (2022). Kayseri ili serbest eczacılarında sağlıklı yaşam biçimi davranışları. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(2), 1-8.
3. Taydas, O., Egici, T., Gonenc, I. (2025). Evaluation of Physicians’ Knowledge Levels Concerning Healthy Lifestyle Behaviors. Niger J Clin Pract, 28(3), 401-408.
4. Kıraç, F.Ç., Ertaş, H. (2022). Yetişkin Bireylerde Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının ve Hasta Aktivasyonunun Değerlendirilmesi: Kesitsel Bir Araştırma. Turkiye Klinikleri J Health Sci, 7(1):253-61
5. Ezer, S., Üstün, B. (2022). Sağlık Çalışanlarının Profesyonel Yaşam Kalitesi ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışlarının İncelenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 38(1), 29-42.
6. Gacek, M., Kosiba, G., Wojtowicz, A. (2023). Sense of generalised self-efficacy and body mass index, diet health quality and pro-health behaviours of nursing students and active professional nurses, 14;74(4):251-261.
7. Kırca, N., Şahin Altun, Ö., Ejder Apay, S., Şahin, F., Öztürk, Z. (2022). Gebelerde Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ile Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişki. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 14(1).
8. Savucu, Y. (2020). Sağlıklı yaşam biçimi davranışları. Spor ve Rekreasyon Araştırmaları Dergisi, 2(1), 34-43.
9. Becker, C. B. Verzijl, C. L., Kilpela, L. S., Wilfred, S. A. ve Stewart, T. (2019). Body image in adult women: Associations with health behaviors, quality of life, and functional impairment. Journal of Health Psychology, 24(11), 1536-1547.
10. Prnjak, K., Hay, P., Mond, J., Bussey, K., Trompeter, N., Lonergan, A. ve Mitchison, D. (2021). The distinct role of body image aspects in predicting eating disorder onset in adolescents after one year. Journal of Abnormal Psychology, 130(3), 236.
11. Turel, T., Jameson, M., Gitimu, P., Rowlands, Z., Mincher, J. ve Pohle-Krauza, R. (2018). Disordered eating: Influence of body image, sociocultural attitudes, appearance anxiety and depression-a focus on college males and a gender comparison. Cogent Psychology, 5(1), 1483062.
12. Eryiğit Günler, O. (2023). Cinsiyet Toplumsal ile Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Arasındaki İlişki. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 736-752.
13. Apaydın Demirci, Z. ve Çelik, B. (2022). Gıda Okuryazarlığı ve Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Arasındaki İlişki. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 104-110.
14. Demir Saka, S., Gözüm, S., Demir Avcı, Y. (2022). Birinci Basamakta Çalışan Sağlık Personelinin Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ve Sağlıklı Davranış Geliştirme Niyetlerinin Değerlendirilmesi. TJFMPC, 1;16(2):403-11
15. Meshur, G., Unsar, S., Gurlertop, H. Y., Cem Taskin, C. 82026). The Effect of Mobile Application-based Education on DASH Diet Compliance, Quality of Life, Mindfulness, and Stress in Individuals With Hypertension. Comput Inform Nurs, 1;44(4):1-9.
16. García-Rodríguez, R., Vázquez-Rodríguez, A., Bellahmar-Lkadiri, S., Salmonte-Rodríguez, A., Siverio-Díaz, A. R., De Paz-Pérez, P., González-Pérez, A.M., P R Brito-Brito, P.R. (2024). Effectiveness of a Nurse-Led Telehealth Intervention to Improve Adherence to Healthy Eating and Physical Activity Habits in Overweight or Obese Young Adults. Nutrients, 11;16(14):2217

 

Hazırlayan: İlknur Dayanç

Acıbadem Bodrum Hastanesi

Eğitim ve Gelişim Hemşiresi